Kısaca: Leriche sendromu, karın ana atardamarının (aort) alt ucu ile kalçalara giden iliak atardamarların ateroskleroz (damar sertliği) nedeniyle daralması/tıkanmasıdır; periferik arter hastalığının aortoiliak bölgeyi tutan bir biçimidir. Klasik üçlü belirti: (1) yürürken kalça–uyluk–kaba etlerde ağrı (kladikasyo), (2) erkekte ereksiyon sorunu (empotans), (3) kasıkta nabzın zayıf/alınamaması. En büyük risk faktörü sigaradır; diyabet, yüksek kolesterol ve tansiyon zemini hazırlar. Tanı muayene, ABİ, renkli Doppler ve BT/MR anjiyografi ile konur; tedavi yaşam tarzı + ilaçtan, tıkalı bölgeye balon-stent veya bypass ameliyatına kadar uzanır. Ani soğuk, soluk ve ağrılı bacak acil bir tıkanıklık olabilir; vakit kaybetmeden başvurun.
Leriche Sendromu Nedir?
Kalbin pompaladığı kan, karın boşluğundaki ana atardamar (aort) ve onun ikiye ayrıldığı iliak atardamarlar üzerinden bacaklara ulaşır. Ateroskleroz, bu aortoiliak bölgede zamanla plak biriktirip damarı daraltır ve tıkayabilir. Bu tabloya, ilk tanımlayan cerrah René Leriche’in adıyla Leriche sendromu (aortoiliak oklüzif hastalık) denir. Tıkanıklık yavaş geliştiği için vücut bir miktar yan dolaşım (kollateral) geliştirir; bu nedenle belirtiler çoğu zaman sinsi başlar ve yürüme mesafesi giderek kısalır.
Klasik Üçlü Belirti (Leriche Triadı)
1. Kalça ve Uylukta Yürüme Ağrısı (Kladikasyo)
Bacak damar tıkanıklıklarında ağrı çoğunlukla baldırda olurken, Leriche sendromunda tıkanıklık yukarıda olduğu için ağrı kalça, uyluk ve kaba etlerde hissedilir. Belirli bir mesafe yürüyünce başlar, durunca geçer ve hep benzer mesafede tekrarlar. Ayrıntı için yürürken bacak ağrısı (kladikasyo) yazımıza bakın.
2. Erkekte Ereksiyon Sorunu (Empotans)
Penise giden kan akışı da bu bölgedeki (iç iliak) atardamarlardan sağlanır. Aortoiliak tıkanıklık, erkeklerde ereksiyon kaybına yol açabilir. Bu belirti sıklıkla göz ardı edilir; oysa açıklanamayan ereksiyon sorunu, altta yatan bir damar hastalığının erken işareti olabilir.
3. Kasıkta Nabzın Zayıf veya Alınamaması
Muayenede kasıktaki (femoral) ve daha aşağıdaki nabızların zayıflaması ya da hiç alınamaması, tıkanıklığın önemli bir bulgusudur. Bu üç belirtinin bir arada olması Leriche sendromunu güçlü biçimde düşündürür.
Diğer Belirtiler
- Bacaklarda soğukluk, solukluk ve renk değişikliği,
- Bacak ve uylukta kas erimesi, güçsüzlük, yürüme mesafesinin kısalması,
- Bacaklarda kıl dökülmesi, tırnaklarda kalınlaşma,
- İlerlemiş olgularda istirahatte (dinlenirken) ağrı ve iyileşmeyen yara.
Neden Olur? Risk Faktörleri
Temel neden aterosklerozdur. Riski artıran ve zemin hazırlayan başlıca etkenler:
- Sigara — en güçlü ve en değiştirilebilir risk faktörü,
- Şeker hastalığı (diyabet),
- Yüksek kolesterol ve yüksek tansiyon,
- İleri yaş, erkek cinsiyet ve ailede erken damar hastalığı öyküsü,
- Hareketsiz yaşam ve obezite.
Hastalığın Evreleri (Fontaine)
| Evre | Bulgu | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| Evre I | Belirtisiz (tesadüfen saptanır) | Risk kontrolü, takip |
| Evre II | Yürüme ağrısı (kladikasyo) | Sigara bırakma, egzersiz, ilaç |
| Evre III | İstirahatte ağrı | Girişim/ameliyat değerlendirilir |
| Evre IV | Yara, doku kaybı, kangren riski | Acil damar açma, uzuv kurtarma |
Acil Durum
⚠️ Ani başlayan soğuk, soluk, ağrılı ve güçsüz bir bacak damarın aniden tıkanması (akut arter tıkanıklığı) olabilir ve saatler içinde uzuv kaybına yol açabilir. Bu bir acildir; beklemeden başvurun. Ayrıntı: akut bacak damar tıkanıklığı.
Tanı Nasıl Konur?
Muayene ve Nabız Değerlendirmesi
İlk adım öykü ve fizik muayenedir: yürüme ağrısının yeri, ereksiyon sorusu ve kasık/bacak nabızlarının elle değerlendirilmesi tanıya güçlü ipucu verir.
ABİ ve Renkli Doppler
Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABİ) ağrısız, iğnesiz bir tarama testidir; bacak dolaşımının yeterliliğini gösterir. Renkli Doppler ultrason ile darlığın yeri ve derecesi değerlendirilir. Dolaşımınızı ön değerlendirmek için bacak dolaşımı öz-testimizi kullanabilirsiniz (tanı yerine geçmez).
BT / MR Anjiyografi
Tıkanıklığın tam haritasını çıkarmak ve tedaviyi planlamak için BT anjiyografi veya MR anjiyografi kullanılır; bu görüntülemeler balon-stent mi yoksa bypass mı gerektiğini belirlemede yol göstericidir.
Tedavi Seçenekleri
Yaşam Tarzı ve İlaç Tedavisi
Her hastada temel basamaktır: sigarayı tamamen bırakmak (en kritik adım), düzenli yürüyüş egzersizi, şeker–tansiyon–kolesterol kontrolü ve hekimin önerdiği kan sulandırıcı/kolesterol ilaçları. Bu önlemler hem belirtileri hafifletir hem kalp krizi/inme riskini azaltır.
Endovasküler Tedavi (Balon ve Stent)
Uygun darlıklarda, kasıktan girilerek daralan bölge balonla genişletilir ve gerekirse stent yerleştirilir. Kapalı (endovasküler) bu yöntem, seçilmiş hastalarda daha hızlı iyileşme sağlar.
Cerrahi (Bypass)
Yaygın veya uzun tıkanıklıklarda, tıkalı bölgeyi köprüleyen bir greftle bypass ameliyatı (örn. aortobifemoral bypass) yapılır. Yöntem seçimi tıkanıklığın yaygınlığına ve hastanın genel durumuna göre belirlenir; stent mi bypass mı kararı kişiye özeldir.
Sadece Bacak Değil: Kalp ve İnme Riski
Leriche sendromu, aslında vücuttaki yaygın aterosklerozun bir habercisidir. Bacak damarında ciddi tıkanıklığı olan bir kişide, kalbi besleyen koroner damarlarda ve beyne giden şah damarında da hastalık bulunma olasılığı yüksektir. Bu nedenle tanı, yalnızca “bacak ağrısı” değil, aynı zamanda kalp krizi ve inme riski anlamına gelir. Tedavinin önemli bir amacı da bu genel riski azaltmaktır: sigarayı bırakmak, kolesterol–tansiyon–şeker kontrolü ve hekimin önerdiği koruyucu ilaçlar, hem bacağı hem kalbi ve beyni korur. Bu yüzden Leriche sendromu bütüncül bir damar sağlığı yaklaşımıyla ele alınmalıdır.
Kliniğimizde Yaklaşımımız
Prof. Dr. Yusuf Kalko, İstanbul (Beylikdüzü) muayenesinde yürüme ağrısı, bacakta soğukluk veya açıklanamayan ereksiyon sorunuyla gelen hastada nabız muayenesi ve ABİ ile başlar; gerektiğinde Doppler ve BT/MR anjiyografi ile tıkanıklığı haritalar. Risk faktörlerinin kontrolü, uygun olgularda balon-stent ve gereğinde bypass birlikte değerlendirilir; amaç yürüme kapasitesini artırmak ve uzuv kaybını önlemektir. Damar sağlığınızı bütüncül gözden geçirmek için damar check-up uygundur. Sorularınız ve randevu için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Videolu Anlatım
İlgili Videolar
İlgili Blog Yazıları
İlgili Sayfalar
- Bacakta Damar Tıkanıklığı
- Damar Check-Up
- Bacak Dolaşımı (PAH) Öz-Testi
- Kangren ve Uzuv Kurtarma
- Damar Hastalıkları
Sıkça Sorulan Sorular
Leriche sendromu nedir?
Karın ana atardamarının alt ucu ile iliak atardamarların ateroskleroza bağlı daralması/tıkanmasıdır. Yürürken kalça-uyluk ağrısı, erkekte ereksiyon sorunu ve kasıkta nabzın zayıflaması ile seyreden bir aortoiliak arter hastalığıdır.
Leriche sendromunun klasik üç belirtisi nedir?
Yürüme ile gelen kalça-uyluk-kaba et ağrısı (kladikasyo), erkeklerde ereksiyon sorunu (empotans) ve kasıktaki (femoral) nabızların zayıf/alınamaması. Bu üçlünün bir arada olması tanıyı güçlü biçimde düşündürür.
Ereksiyon sorunu damar tıkanıklığından olur mu?
Evet. Penise giden kan da aortoiliak bölgeden sağlandığı için bu bölgedeki tıkanıklık ereksiyon sorununa yol açabilir. Açıklanamayan ereksiyon sorunu bazen bir damar hastalığının erken işareti olabilir; damar açısından değerlendirilmek yararlıdır.
Tanısı nasıl konur?
Muayene ve nabız değerlendirmesi, ağrısız bir tarama olan ABİ ve renkli Doppler ile başlanır; tedaviyi planlamak için BT veya MR anjiyografi kullanılır.
Leriche sendromu ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Erken evrede sigara bırakma, egzersiz ve ilaç tedavisi belirtileri kontrol edebilir. Belirgin tıkanıklıklarda ise kasıktan balon-stent (endovasküler) veya bypass ameliyatı gerekebilir; yöntem kişiye göre belirlenir.
En önemli risk faktörü nedir?
Sigara, aortoiliak tıkanıklık için en güçlü ve en değiştirilebilir risk faktörüdür. Diyabet, yüksek kolesterol ve tansiyon da zemin hazırlar.
Tedavi edilmezse ne olur?
Hastalık ilerledikçe yürüme mesafesi kısalır, istirahatte ağrı, iyileşmeyen yara ve kangren gelişebilir; ileri olgularda uzuv kaybı riski doğar. Ayrıca kalp krizi ve inme riski de artar.
Hangi doktora başvurmalıyım?
Aortoiliak arter hastalığının tanı ve tedavisi Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanının alanına girer. Yürüme ağrısı, bacakta soğukluk veya nabız zayıflığı fark ederseniz değerlendirilmek doğrudur.
