Kısaca: Aort anevrizması, vücudun en büyük atardamarı olan aortun bir bölümünün balonlaşarak normal çapının belirgin biçimde (genellikle 1,5 katından fazla) genişlemesidir. Karın (abdominal) ve göğüs (torasik) bölgesinde görülebilir. Çoğu zaman sessiz ilerler; bu nedenle risk taşıyanlarda düzenli tarama önemlidir. Tedavi; takip, açık cerrahi veya kapalı (endovasküler stent–greft) yöntemlerle yapılabilir. Ani ve şiddetli karın/sırt/göğüs ağrısı yırtılma belirtisi olabilir ve acildir.
Bu sağlık içeriği, kalp ve damar cerrahisi alanında 30 yılı aşkın deneyime ve aort cerrahisi üzerine uluslararası bilimsel yayınlara sahip Prof. Dr. Yusuf Kalko tarafından, güncel tıbbi kaynaklar gözetilerek bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Aort Anevrizması Nedir?
Aort, kalpten çıkarak göğüs ve karın boşluğundan geçen, vücudun en büyük atardamarıdır. Aort anevrizması; bu damarın duvarının zayıfladığı bir bölgede, basıncın etkisiyle balon gibi genişlemesidir. Damar, normal çapının genellikle 1,5 katından fazla genişlediğinde anevrizmadan söz edilir; ilerlemiş karın anevrizmalarında damar, olması gereken çapın yaklaşık iki katına ulaşabilir. Damar genişledikçe duvarı incelir ve yırtılma riski artar.
Aort Anevrizması Türleri
- Abdominal (karın) aort anevrizması: En sık görülen tiptir; karın bölgesindeki aortta gelişir.
- Torasik (göğüs) aort anevrizması: Göğüs boşluğundaki aortta gelişir; bazen göğüs/sırt ağrısı, nefes darlığı veya ses kısıklığı yapabilir.
- Torakoabdominal anevrizma: Hem göğüs hem karın bölümünü kapsayan, daha karmaşık tiptir.
Belirtileri Nelerdir?
Aort anevrizmasının en sinsi yönü, çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerlemesidir; sıklıkla başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografide tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde yere göre şunlar görülebilir:
- Geçmeyen karın ağrısı veya sürekli bel ağrısı
- Karında, kalbin attığını hissetme (zonklayan kitle hissi)
- Göğüs/sırt ağrısı, nefes darlığı veya ses kısıklığı (torasik anevrizmada)
- Karında dolgunluk hissi
Acil uyarı: Aniden başlayan, şiddetli karın/sırt/göğüs ağrısı; baygınlık, tansiyon düşmesi ve soğuk terleme; anevrizmanın yırtılması (rüptür) veya aort yırtılması (diseksiyon) belirtisi olabilir. Bu, hayatı tehdit eden bir durumdur — derhal 112 aranmalıdır.
Risk Faktörleri
- İleri yaş (özellikle 65 yaş üzeri) ve erkek cinsiyet
- Sigara kullanımı
- Yüksek tansiyon
- Kronik bronşit / KOAH — sık ve şiddetli öksürük karın içi basıncını artırarak yırtılma riskini yükseltebilir
- Damar sertliği (ateroskleroz) ve yüksek kolesterol
- Ailede anevrizma öyküsü; bağ dokusu hastalıkları (ör. Marfan sendromu)
Tanı ve Tarama
Aort anevrizması çoğunlukla ultrasonografi ile kolayca saptanır; ayrıntılı değerlendirme ve cerrahi planlama için bilgisayarlı tomografi (BT) / BT anjiyografi kullanılır. Anevrizma sessiz ilerlediğinden tarama önemlidir:
- Güncel tıbbi yaklaşımda, özellikle 65 yaş üzeri ve sigara öyküsü olan kişilerde bir kez tarama ultrasonu önerilir
- Yüksek tansiyon hastalarının ve risk taşıyanların yılda bir ultrason/tomografi ile değerlendirilmesi faydalıdır
- Anevrizma saptandığında, çapına göre belirli aralıklarla görüntüleme ile takip edilir
Tedavi Seçenekleri
Tedavi; anevrizmanın çapına, büyüme hızına, yerine, belirti olup olmamasına ve kişinin genel durumuna göre planlanır.
1. Takip (İzlem)
Küçük ve belirti vermeyen anevrizmalar genellikle ameliyat edilmeden, düzenli görüntüleme ile takip edilir. Genel tıbbi yaklaşımda karın aort anevrizmalarında yaklaşık 5–5,5 cm, göğüs (torasik) anevrizmalarında yaklaşık 5,5–6 cm üzeri çaplar ile hızlı büyüme veya şikayet varlığı cerrahi açısından kritik kabul edilir. Bu süreçte tansiyonun kontrolü ve sigaranın bırakılması önemlidir.
2. Endovasküler Onarım (EVAR — Kapalı / Stent–Greft)
Kasıktaki atardamardan girilerek, görüntüleme eşliğinde anevrizma bölgesine bir stent-greft yerleştirilir ve anevrizma içeriden desteklenir. Açık cerrahiye göre daha küçük kesi, genellikle daha hızlı iyileşme avantajı sunar; uygunluk damarın anatomisine bağlıdır.
3. Açık Cerrahi Onarım
Anevrizmalı damar bölümü çıkarılarak yerine yapay (greft) damar dikilir. Uygun hastalarda minimal invaziv açık yaklaşımlar tercih edilebilir; Prof. Dr. Yusuf Kalko’nun uyguladığı yöntemlerden birinde kasık bölgesi açılmadan, karından küçük kesilerle anevrizma bölgesine ulaşılarak onarım yapılır. Amaç; bağırsaklar yaralanmadan, damar yırtılmadan ve hasta zorlanmadan işlemi güvenli biçimde tamamlamaktır.
Tedavi Kararı Nasıl Verilir?
Tedavi kararı verilirken yalnızca damar çapına bakmak yeterli değildir; kişinin kronik hastalıkları ve yaşam şekli de göz önünde bulundurulmalıdır. KOAH, bağ dokusu hastalığı gibi durumlarda daha düşük çaplarda dahi risk yüksek olabileceğinden, şikayet varlığında daha erken müdahale gerekebilir. Hangi yöntemin (EVAR veya açık) uygun olduğu hastaya özeldir ve hekim tarafından belirlenir.
Aort Anevrizması — Video Anlatımı
Daha fazla bilgi: Aort Anevrizması Nasıl Belirti Verir? · Aort Yırtılması (video detay)
İlgili Sayfalar
- Aort Anevrizması Nasıl Belirti Verir?
- TAVI / Aort Kapak Darlığı · Yüksek Tansiyon ve Aort Anevrizması
- Minimal İnvaziv Cerrahi · Hibrit Ameliyatlar · Tüm Tedaviler
- Anevrizma · diseksiyon · EVAR · hipertansiyon · ateroskleroz
İlgili Videolar
İlgili Blog Yazıları
Sıkça Sorulan Sorular
Aort anevrizması belirti verir mi?
Çoğu zaman sessiz ilerler. Belirti verdiğinde en sık geçmeyen karın/bel ağrısı ve karında zonklama; torasik anevrizmada göğüs ağrısı, nefes darlığı veya ses kısıklığı görülür.
EVAR (kapalı yöntem) ile açık ameliyat arasındaki fark nedir?
EVAR’da kasıktan girilerek damar içine stent-greft yerleştirilir; daha küçük kesi ve genellikle daha hızlı iyileşme sağlar. Açık cerrahide ise anevrizmalı bölüm çıkarılıp yerine greft dikilir. Hangisinin uygun olduğu damarın anatomisine ve hastaya göre belirlenir.
Hangi anevrizmalar ameliyat edilir?
Genel olarak karın aort anevrizmalarında ~5–5,5 cm, torasikte ~5,5–6 cm üzeri çaplar; hızlı büyüme veya şikayet varlığı cerrahi gerektirebilir. Küçük anevrizmalar takip edilir. Karar kişiye özeldir.
Kimler tarama yaptırmalı?
Özellikle 65 yaş üzeri, sigara öyküsü olanlar, yüksek tansiyon hastaları ve ailesinde anevrizma öyküsü bulunanların ultrason ile değerlendirilmesi önerilir.
Aort anevrizması hangi bölüme gider?
Aort anevrizması Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanlık alanına girer.
Aort anevrizması nedir?
Vücudun ana atardamarı olan aortun bir bölümünün balon gibi genişlemesidir; en sık karın aortunda görülür.
Aort anevrizması neden oluşur?
Damar sertliği, yüksek tansiyon, sigara, ileri yaş ve genetik yatkınlık başlıca etkenlerdir.
En tehlikeli komplikasyonu nedir?
Anevrizmanın yırtılması (rüptür); ani şiddetli karın veya sırt ağrısıyla seyreden, hayatı tehdit eden acil bir durumdur.
Aort anevrizması nasıl takip edilir?
Belirli bir çapın altındaki anevrizmalar genellikle ultrason veya tomografi ile düzenli aralıklarla izlenir; risk faktörleri kontrol edilir.
EVAR (kapalı yöntem) nasıl yapılır?
Kasıktan girilerek aort içine bir stent-greft yerleştirilir ve anevrizma içeriden desteklenir; uygun anatomide tercih edilebilir.
Aort anevrizmasından korunmak mümkün mü?
Tansiyon kontrolü, sigaranın bırakılması ve risk grubundakilerin tarama yaptırması erken tanı ve korunmada önemlidir.
Bu içerik tıbbi tavsiye midir?
Hayır. Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurunuz. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Kaynaklar — Bilimsel Yayınlar
Bu sayfadaki bilgiler, Prof. Dr. Yusuf Kalko’nun uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmalarıyla da desteklenmektedir:
- The surgical treatment of arterial aneurysms in Behçet disease: a report of 16 patients. Journal of Vascular Surgery, 2005. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗
- Visceral artery aneurysms. The Heart Surgery Forum, 2007. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗
- Mid-term outcome with surgery for type B aortic dissections: a single center experience. Journal of Cardiac Surgery, 2008. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗
- Surgical experiences in acute spontaneous dissection of the infrarenal abdominal aorta. Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 2008. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗
- Comparison of transperitoneal and retroperitoneal approaches in abdominal aortic surgery. Acta Chirurgica Belgica, 2008. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗
- Interleukin-10 levels and clinical outcome: retroperitoneal versus transperitoneal approaches in infra-renal abdominal aorta reconstruction. Acta Chirurgica Belgica, 2014. Kalko Y, ve ark. PubMed ↗